در این مجموعه مقالات قصد دارم نحوه کوک کردن ساز سنتور را برای هنرجویان مبتدی توضیح دهم. اگر به تازگی سنتور خریدید میتوانید با مطالعه این مقالات ساز خود را کوک کنید فقط بایستی حوصله به خرج دهید با دقت مطالب را چند بار مطالعه کنید و تمرین کنید.
قطعا چند بار اولی که سنتور را کوک میکنید نمیتوانید صدای خوشایندی از آن بشنوید اما به مرور با تمرین متوجه میشوید نحوه درست کوک کردن سنتور چطور است.
لوازم مورد نیاز
برای کوک کردن بایستی کلید کوک، مضراب سنتور و تیونر داشته باشید میتوانید یک تیونر فیزیکی از فروشگاهها خریداری کنید و یا از اپلیکیشنهای مختلفی که برای کوک کردن وجود دارد استفاده کنید. من اپلیکیشن Pano Tuner را پیشنهاد میدهم که در سایت کافهبازار برای دانلود و نصب وجود دارد شما هر اپ دیگری که دوست داشتید میتوانید انتخاب کنید. مهم این است که اصول کار را یاد بگیرید.
تنظیمات تیونر
پس از دانلوداپ Pano Tuner از کافهبازار بر روی دکمه تنظیمات کلیک کنید و وارد بخش تنظیمات شوید در این بخش تنظیمات اپ را همانند تصویر زیر قرار دهید.
چهار گزینه اول را بایستی تغییر دهید تا تنظیمات اپ همانند تصویر فوق شود.
فرکانس را روی عدد ۴۴۰ قرار دهید.
گزینه Note to text را بر روی Sol la Si Do بگذارید.
گزینه Note Order را بر روی Low to High بگذارید.
گزینه # یا b را بر روی b بگذارید.
نحوه به صدا در آوردن سیمهای سنتور
همانطور که میدانید از روی هر خرک سنتور چهار سیم رد میشود و این چهار سیم دقیقا یک صدا باید بدهند. فرضا هر چهار سیمی که از روی خرک چهارم میگذرند بایستی صدای نت سل را بدهند. به همین علت بایستی سیمهای هر خرک را تک به تک کوک کرد و نیاز است تا صدای هر سیم را به تنهایی بشنویم و کوک کنیم.
برای به صدا در اوردن هر یک از سیمهای سنتور دم مضراب سنتور را بایستی مطابق تصویر زیر در دست بگیرید.
سپس مضراب را همانند تصویر زیر بر روی اولین سیم یک خرک سنتور قرار دهید و به سمت خودتان بکشید.
پس از اینکه سیم به سمت شما قطع شد صدای آن شنیده میشود در این لحظه همانند تصویر زیر مضراب را رها نکنید و روی سیم دوم فشار دهید تا سیم اول فضا برای ارتعاش و ایجاد صدا داشته باشد.
به صدا در اوردن سیمهای سنتور را تمرین کنید تا بتوانید صدای هر تک سیم را به صورت شفاف بشنوید.
تغییر کوک سیمهای هر خرک
اگر به تازگی سنتور خریدید به احتمال زیاد کلید کوک هم در کیف سنتور دارید. در سمت راست میلههای فلزی بر روی کلاف سنتور وجود دارد که به آنها گوشی سنتور میگویند با قرار دادن کلید کوک بر روی گوشیها و چرخاندن گوشی سنتور میتوانید کوک هر سیم را تغییر دهید.
اگر گوشی سنتور را در جهت ساعتگرد یا موافق جهت حرکت عقربههای ساعت بچرخانید سیم سفت میشود و صدای آن زیرتر میشود.
اگر گوشی سنتور را در جهت پاد ساعتگرد یا مخالف جهت حرکت عقربههای ساعت بچرخانید سیم شل میشود و صدای آن بمتر میشود.
این دو عبارتی که در بالا نوشتم بسیار مهم است آنها را با دقت بخوانید و روی یکی از سیمهای سنتور امتحان کنید. در حین کوک کردن نکات زیر را در نظر داشته باشید:
۱ - مراقب باشید که حین تغییر کوک هر سیم صورتتان بر روی صفحه سنتور نباشد. یعنی به هیچ وجه بر روی سنتور خم نشوید زیرا اگه سیم پاره شود خدای نکرده ممکن صورت شما زخمی شود.
۲ - دقت کنید ما برای کوک کردن گوشی سنتور را حتی نیم دور هم نمیچرخانیم. چرخش گوشی بسیار ملایم و کم انجام میشود. شاید با چرخش گوشی به اندازه ۴ یا ۵ درجه کوک آن خیلی تغییر کند.
۳- نکته مهم دیگر اینکه به هیچ وجه وقتی صدای سیم را نمیشنوید گوشی آن سیم را نچرخانید. شما ابتدا بایستی طبق روشی که در مورد به صدا در اوردن سیمهای سنتور توضیح دادم صدای سیم را در بیاورید سپس گوشی سنتور را بچرخانید و به زیر یا بم شدن صدای سنتور گوش دهید. به محض اینکه صدای سیم قطع شد چرخاندن گوشیها را متوقف کنید.
۴ - همیشه قبل از کوک کردن بررسی کنید که ایا کلید سنتور را بر روی گوشی همان سیم گذاشتهاید یا نه. بسیاری از هنرجویان یادشان میرود کلید سنتور را بر روی گوشی سیم مربوطه بگذارند و تعجب میکنند چرا کوک سیم تغییر نمیکند.
اگر مواردی که توضیح دادم را رعایت نکنید سیم سنتور شما پاره میشود. البته اگر سیم پاره شد نگران نشوید بستن سیم سنتور کار سختی نیست و یاد خواهید گرفت و همه نوازندگان سنتور تجربه پاره کردن سیم سنتور را دارند.
تشخیص میزان ناکوک بودن هر سیم با تیونر
تیونر را روبروی خود قرار دهید و صدای اولین سیم از خرک پنجم که باید سی بمل کوک شود را با مضراب به شیوهای که توضیح دادم در بیاورید. فرض کنید تصویر مطابق شکل زیر را در تیونر خود مشاهده میکنید.
همانطور که میبینید خط قرمز عمودی قبل از نت سی بمل قرار دارد یعنی اینکه سیم شما بمتر از چیزی هست که باید باشد و شما بایستی سیم را سفت کنید تا صدایش زیرتر شود. آن قدر سیم را باید سفت کنید تا خط قرمز به نت سی بمل برسد.
اگر خط قرمز بعد از نت مورد نظر شما بود یعنی صدای سیم زیادی زیر هست و باید سیم را شل کنید تا صدایش بمتر شود.
اگر هر نتی را به درستی کوک کنید در بالای نت نوار سبز رنگی دیده میشود. درست مثل تصویر پایین.
نحوه کوک کردن سیمهای یک خرک سنتور
حالا که با تیونر و نحوه به صدا در آوردن سیمهای سنتور آشنا شدید اکنون زمان آن است که نحوه کوک کردن سیمهای یک خرک را با تیونر یاد بگیرید برای این منظور موارد زیر را انجام دهید:
۱ - تیونر را در جایی نزدیک به سنتور بگذارید که بتوانید ببینید.
۲ - با دست چپ مضراب سنتور را طبق شیوهای که در بالا توضیح دادم بگیرید و بر روی اولین سیم خرک مورد نظرتان قرار دهید.
۳ - کلید کوک را بر روی گوشی سیم مورد نظر قرار دهید. کافی است سیم را دنبال کنید و ببینید به کدام گوشی سنتور میرسد.
۴ - حالا سیم را با مضراب به صدا در آورید و ببینید تیونر چه چیزی را نشان میدهد اگر صدای سیم بم بود سیم را سفت کنید تا صدایش زیر شود و اگر صدای سیم زیر بود سیم را شل کنید تا صدایش بم شود.
۵ - فقط تا زمانی که صدای سیم شنیده میشود گوشی را بچرخانید و این کار را آن قدر تکرار کنید تا سیم کوک شود و نوار قرمز درست بر روی نت مورد نظر قرار گیرد و نوار سبز رنگ در تیونر ظاهر شود.
برای تمرین و یادگیری خرک سوم سنتور را Sol و خرک دوم را Fa کوک کنید سعی کنید تک تک سیمهای هر خرک را کوک کنید تا همه آنها نت درست را بر روی تیونر نشان دهند.
من در یک فیلم کوتاه که در آپارات با نام آموزش کوک سنتور منتشر کردم کوک کردن سیم اول و دوم خرک سوم را انجام دادم که به عنوان راهنما بتوانید استفاده کنید.
پس از اینکه تمرینهایی که توضیح دادم را انجام دادید مقاله آموزش کوک سنتور - بخش دوم را بخوانید.
